Historia

Powstanie oraz rozwój miasta Kępice i tym samym naszej garbarni ma ścisły związek z rodziną Bismarcków. W czasach rewolucji przemysłowej w XIX w. powstała nad brzegiem Wieprzy fabryka papieru. Prawie 100 lat później fabryka ta została przekształcona w garbarnię.

Chcielibyśmy spróbować pokazać jak historia wpłynęła na miejski i gospodarczy rozwój naszej miejscowości. Jednocześnie chcielibyśmy zainteresowanym użytkownikom dać możliwość poznania faktów, które w mniejszym lub większym stopniu przyczyniły się do rozwoju przemysłu garbarskiego.

A zatem …

1901
Na rynku pojawia się pasta do butów
Fritz Stather *
1904
Garbowanie chromowe podbija Europę
1907
Nowoczesne enzymy wkraczają na rynek
1910
Rozwój masowej produkcji obuwia
1915
Dalszy rozwój "Varziner Papierfabrik AG"
1918
Elektrownie wodne na Wieprzy
II Rzeczpospolita Polska
1919
Sejm Ustawodawczy
Rozporządzenie z 2 lipca 1919
1922
Początki garbowania solami żelaza
1938
Prężny rozwój "Varziner Papierfabrik AG"
1945
... koniec wojny i co dalej?
1946
Życie powoli wraca do normy ...
1950
Pojawia się garbarstwo
1957
Początek transformacji zakładu
1958
SW*
1959
Garbarnia rusza z produkcją
1962
Powstanie kombinatu
1964
Budowa oczyszalni ścieków
1967
Nadanie praw miejskich
1969
AĆ*
1972
PZPS "ALKA"
1984
Hot-pit
1990
Jesień ludów przynosi zmiany
1991
Koniec rodu Bismarcka
1992
Metoda garbowania dynamicznego
1995
Kolejna transformacja
1997
Koniec pewnej ery ...
1999
Rozpoczyna się nowy etap
Na początku tylko wet-blue

Na rynku pojawia się pasta do butów

… w tym roku chemik Phillipp Adam Schneider wynajduje i opatentowuje pastę do butów.[6]

Fritz Stather *

… 05 listopada 1919 w miejscowości Offenburg urodził się Fritz Stather. Od roku 1930 był on przewodniczącym niemieckiego Instytutu Przemysłu Skórzanego we Fryburgu. Autor publikacji o chemii i technologii garbarstwa („Gerberei-Chemie und Gerberei-Technologie”) wydanej w 4 nakładach w latach 1941 -1967.[7]

Garbowanie chromowe podbija Europę

… metoda garbowania chromowego zostaje opatentowana w roku 1861. Herman Ernst Freudenberg opracowuje jako pierwszy w Europie technologię garbowania solami chromu. Freudenberg wprowadza na rynek europejski skóry cielęce garbowane chromowo.

Nowoczesne enzymy wkraczają na rynek

… do tej pory przy wytrawie używano psich odchodów. Proces ten był mało higieniczny i charakteryzował się niezwykle intensywnym zapachem.

Dr Otto Röhm opracował nową metodę wytrawy na bazie enzymów trzustki zwierząt z uboju. Powstaje przedsiębiorstwo Röhm & Haas GmbH. Produkt handlowy Oropon szturmem zdobywa branżę.

Rozwój masowej produkcji obuwia

… nowa technologia klejenia obuwia z zastosowaniem kleju celuloidowego umożliwia zwiększenie produkcji obuwia.

Dalszy rozwój "Varziner Papierfabrik AG"

… „Varziner Papierfabrik AG” zatrudnia już 450 osób i jest największym zakładem przemysłowym pomiędzy Koszalinem a Gdańskiem.[2]

Elektrownie wodne na Wieprzy

… na Wieprzy powstaje system 4 elektrowni wodnych: Kampmühle (Kępka), Fuchsmühle (Kruszka), Beßwitz (Biesowice) i Hammermühle (Kępice).

II Rzeczpospolita Polska

… 11 listopada 1918 Polska odzyskuje niepodległość. Rada Regencyjna proklamuje powstanie niepodległego państwa polskiego. Józef Piłsudski obejmuje władzę cywilną jako Tymczasowy Naczelnik Państwa.

Sejm Ustawodawczy

… 26 stycznia 1919 Piłsudski wydaje dekret nakazujący przeprowadzenie wyborów do Sejmu Ustawodawczego (konstytuanty), który ma za zadanie uchwalenie demokratycznej konstytucji. 20 lutego 1919 zostaje uchwalona tzw. Mała Konstytucja, która reguluje ustrój odrodzonego państwa polskiego.

Rozporządzenie z 2 lipca 1919

… § 1 – „Skóry surowe i wyprawione naruszające przepisy dotyczące konfiskaty, cen maksymalnych, rozdysponowania oraz innych stosownych przepisów mogą zostać wywłaszczone”[8]

Z ustawy o wywłaszczeniach i przejściowym zajęciu skór surowych oraz wyprawionych.

Początki garbowania solami żelaza

… potrzeba matką wynalazku. W związku z deficytem stosowanych dotychczas garbników rozpoczyna się poszukiwanie metod alternatywnych. Sole żelaza dają zadowalające efekty. Jackson, Hou, Jettmar, Stather, Wagner, Päßler oraz wielu innych prowadzą próby. Metoda ta zostaje obszernie opisana w teorii, natomiast w praktyce nie zyskuje przewagi nad stosowanymi do tej pory garbnikami.

Prężny rozwój "Varziner Papierfabrik AG"

… „Varziner Papierfabrik AG” zatrudnia już 850 pracowników.[2]

... koniec wojny i co dalej?

… 06 marca 1945 Kępice zostają wyzwolone przez Armię Czerwoną. Papiernia pracowała aż po ten dzień. Zakład w Kępicach i Dębnicy Kaszubskiej zostaje przejęty przez zarząd Poznańskich Zakładów Papierniczych. Jednak ze względu na zdemontowane maszyny (reparacje wojenne) wznowienie produkcji nie jest możliwe. Masowe przesiedlenia i wypędzenia również nie ułatwiają sytuacji.

Życie powoli wraca do normy ...

… w Kępicach zostaje otwarta szkoła podstawowa. Dnia 01 sierpnia 1946 w pałacu Bismarcka w Warcinie zostaje zainaugurowany I Kurs dla gajowych. Rzemiosło zaczyna się na nowo rozwijać.

Pojawia się garbarstwo

… 16 października 1950 – Bogdan Janca przedstawiciel Centralnego Zarządu Przemysłu Garbarskiego przejmuje zakład w Kępicach i zostaje pierwszym dyrektorem „Kępickich Zakładów Garbarskich w budowie”.

Początek transformacji zakładu

… 29 sierpnia 1957 następuje oficjalne przejęcie całego majątku od Poznańskich Zakładów Papierniczych przez „Kępickie Zakłady Garbarskie w budowie”. Odbudowa i przebudowa realizowana była przez Bydgoskie Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego, pod nadzorem inż. Zygmunta Stawińskiego.

SW*

Garbarnia rusza z produkcją

… 09 marca 1959 uruchomiony zostaje wydział skór miękkich (P-I). W gruntownie wyremontowanych halach produkcja odbywa się do dziś.

Powstanie kombinatu

… KZPS – powstają Kępickie Zakłady Przemysłu Skórzanego, kombinat przemysłowy w skład którego wchodzą garbarnia w Kępicach, Fabryka Rękawiczek i Odzieży Skórzanej w Miastku oraz garbarnie w Dębnicy Kaszubskiej i Białogardzie.

Budowa oczyszalni ścieków

… w latach 1963-1964 rozpoczyna się budowa oczyszczalni ścieków na potrzeby produkcji.

Nadanie praw miejskich

… gmina Kępice rozwijają się dalej, a w 1967 Kępice uzyskują prawa miejskie.

AĆ*

PZPS "ALKA"

… w 1972 w Słupsku powstaje Zakład Obuwia „ALKA”. Dyrekcja KZPS zostaje przeniesiona do Słupska. Powstaje kombinat pod nazwą – Północne Zakłady Przemysłu Skórzanego „ALKA” (PZPS „ALKA”), w którym kępicka garbarnia pozostaje do roku 1989.

Hot-pit

… do tego czasu proces tradycyjnego garbowania w dołach zatopowych trwał ok. 60-65 dni. W roku 1984 zostają wprowadzone prototypowe tunele suszarnicze oraz szybszy cykl produkcyjny, tzw. hot-pit. Skóry były najpierw garbowane „na zimno” a następnie umieszczane w dołach z brzeczką garbującą max. temp. 40°C/ 15-20°Bé . Doły zatopowe były w tym celu podgrzewane. Umożliwiło to skrócenie czasu garbowania o mniej więcej 1/3.

Jesień ludów przynosi zmiany

… w wyniku transformacji powstaje państwowe przedsiębiorstwo Kępickie Zakłady Garbarskie „Kegar”.

Koniec rodu Bismarcka

… 01 października 1991 ostatni z rodu, spadkobierca Warcina, Rule von Bismarck umiera bezpotomnie w Chile.

Metoda garbowania dynamicznego

… 1990-1992 wprowadzenie dynamicznej metody szybkiego garbowania roślinnego.  Od teraz proces garbowania odbywa się już tylko w bębnach.

Kolejna transformacja

… 31 marca 1995 przekształcenie Kępickich Zakładów Garbarskich w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością “Kępickie Zakłady Garbarskie Kegar”.

Koniec pewnej ery ...

… 17 lipca 1997 to czarny dzień.  W KZG „Kegar” Sp. z o.o.  ustaje produkcja. Rozpoczyna się postępowanie upadłościowe zakładu.

Rozpoczyna się nowy etap

31 marca 1999 AALCP Poland nabywa w całości „KZG Kegar Sp. z o.o. w upadłości”. Nie będzie produkcji skór meblowych. Nowy cel to skóry cielęce najwyższej jakości.

Na początku tylko wet-blue

… 20 września 1999 rozpoczęcie nowej produkcji i pierwszy namok – skóry cielęce, kraj pochodzenia Litwa.

1901

Na rynku pojawia się pasta do butów

… w tym roku chemik Phillipp Adam Schneider wynajduje i opatentowuje pastę do butów.[6]

Fritz Stather *

… 05 listopada 1919 w miejscowości Offenburg urodził się Fritz Stather. Od roku 1930 był on przewodniczącym niemieckiego Instytutu Przemysłu Skórzanego we Fryburgu. Autor publikacji o chemii i technologii garbarstwa („Gerberei-Chemie und Gerberei-Technologie”) wydanej w 4 nakładach w latach 1941 -1967.[7]

1904

Garbowanie chromowe podbija Europę

… metoda garbowania chromowego zostaje opatentowana w roku 1861. Herman Ernst Freudenberg opracowuje jako pierwszy w Europie technologię garbowania solami chromu. Freudenberg wprowadza na rynek europejski skóry cielęce garbowane chromowo.

1907

Nowoczesne enzymy wkraczają na rynek

… do tej pory przy wytrawie używano psich odchodów. Proces ten był mało higieniczny i charakteryzował się niezwykle intensywnym zapachem.

Dr Otto Röhm opracował nową metodę wytrawy na bazie enzymów trzustki zwierząt z uboju. Powstaje przedsiębiorstwo Röhm & Haas GmbH. Produkt handlowy Oropon szturmem zdobywa branżę.

1910

Rozwój masowej produkcji obuwia

… nowa technologia klejenia obuwia z zastosowaniem kleju celuloidowego umożliwia zwiększenie produkcji obuwia.

1915

Dalszy rozwój "Varziner Papierfabrik AG"

… „Varziner Papierfabrik AG” zatrudnia już 450 osób i jest największym zakładem przemysłowym pomiędzy Koszalinem a Gdańskiem.[2]

1918

Elektrownie wodne na Wieprzy

… na Wieprzy powstaje system 4 elektrowni wodnych: Kampmühle (Kępka), Fuchsmühle (Kruszka), Beßwitz (Biesowice) i Hammermühle (Kępice).

II Rzeczpospolita Polska

… 11 listopada 1918 Polska odzyskuje niepodległość. Rada Regencyjna proklamuje powstanie niepodległego państwa polskiego. Józef Piłsudski obejmuje władzę cywilną jako Tymczasowy Naczelnik Państwa.

1919

Sejm Ustawodawczy

… 26 stycznia 1919 Piłsudski wydaje dekret nakazujący przeprowadzenie wyborów do Sejmu Ustawodawczego (konstytuanty), który ma za zadanie uchwalenie demokratycznej konstytucji. 20 lutego 1919 zostaje uchwalona tzw. Mała Konstytucja, która reguluje ustrój odrodzonego państwa polskiego.

Rozporządzenie z 2 lipca 1919

… § 1 – „Skóry surowe i wyprawione naruszające przepisy dotyczące konfiskaty, cen maksymalnych, rozdysponowania oraz innych stosownych przepisów mogą zostać wywłaszczone”[8]

Z ustawy o wywłaszczeniach i przejściowym zajęciu skór surowych oraz wyprawionych.

1922

Początki garbowania solami żelaza

… potrzeba matką wynalazku. W związku z deficytem stosowanych dotychczas garbników rozpoczyna się poszukiwanie metod alternatywnych. Sole żelaza dają zadowalające efekty. Jackson, Hou, Jettmar, Stather, Wagner, Päßler oraz wielu innych prowadzą próby. Metoda ta zostaje obszernie opisana w teorii, natomiast w praktyce nie zyskuje przewagi nad stosowanymi do tej pory garbnikami.

1938

Prężny rozwój "Varziner Papierfabrik AG"

… „Varziner Papierfabrik AG” zatrudnia już 850 pracowników.[2]

1945

... koniec wojny i co dalej?

… 06 marca 1945 Kępice zostają wyzwolone przez Armię Czerwoną. Papiernia pracowała aż po ten dzień. Zakład w Kępicach i Dębnicy Kaszubskiej zostaje przejęty przez zarząd Poznańskich Zakładów Papierniczych. Jednak ze względu na zdemontowane maszyny (reparacje wojenne) wznowienie produkcji nie jest możliwe. Masowe przesiedlenia i wypędzenia również nie ułatwiają sytuacji.

1946

Życie powoli wraca do normy ...

… w Kępicach zostaje otwarta szkoła podstawowa. Dnia 01 sierpnia 1946 w pałacu Bismarcka w Warcinie zostaje zainaugurowany I Kurs dla gajowych. Rzemiosło zaczyna się na nowo rozwijać.

1950

Pojawia się garbarstwo

… 16 października 1950 – Bogdan Janca przedstawiciel Centralnego Zarządu Przemysłu Garbarskiego przejmuje zakład w Kępicach i zostaje pierwszym dyrektorem „Kępickich Zakładów Garbarskich w budowie”.

1957

Początek transformacji zakładu

… 29 sierpnia 1957 następuje oficjalne przejęcie całego majątku od Poznańskich Zakładów Papierniczych przez „Kępickie Zakłady Garbarskie w budowie”. Odbudowa i przebudowa realizowana była przez Bydgoskie Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego, pod nadzorem inż. Zygmunta Stawińskiego.

1958

SW*

1959

Garbarnia rusza z produkcją

… 09 marca 1959 uruchomiony zostaje wydział skór miękkich (P-I). W gruntownie wyremontowanych halach produkcja odbywa się do dziś.

1962

Powstanie kombinatu

… KZPS – powstają Kępickie Zakłady Przemysłu Skórzanego, kombinat przemysłowy w skład którego wchodzą garbarnia w Kępicach, Fabryka Rękawiczek i Odzieży Skórzanej w Miastku oraz garbarnie w Dębnicy Kaszubskiej i Białogardzie.

1964

Budowa oczyszalni ścieków

… w latach 1963-1964 rozpoczyna się budowa oczyszczalni ścieków na potrzeby produkcji.

1967

Nadanie praw miejskich

… gmina Kępice rozwijają się dalej, a w 1967 Kępice uzyskują prawa miejskie.

1969

AĆ*

1972

PZPS "ALKA"

… w 1972 w Słupsku powstaje Zakład Obuwia „ALKA”. Dyrekcja KZPS zostaje przeniesiona do Słupska. Powstaje kombinat pod nazwą – Północne Zakłady Przemysłu Skórzanego „ALKA” (PZPS „ALKA”), w którym kępicka garbarnia pozostaje do roku 1989.

1984

Hot-pit

… do tego czasu proces tradycyjnego garbowania w dołach zatopowych trwał ok. 60-65 dni. W roku 1984 zostają wprowadzone prototypowe tunele suszarnicze oraz szybszy cykl produkcyjny, tzw. hot-pit. Skóry były najpierw garbowane „na zimno” a następnie umieszczane w dołach z brzeczką garbującą max. temp. 40°C/ 15-20°Bé . Doły zatopowe były w tym celu podgrzewane. Umożliwiło to skrócenie czasu garbowania o mniej więcej 1/3.

1990

Jesień ludów przynosi zmiany

… w wyniku transformacji powstaje państwowe przedsiębiorstwo Kępickie Zakłady Garbarskie „Kegar”.

1991

Koniec rodu Bismarcka

… 01 października 1991 ostatni z rodu, spadkobierca Warcina, Rule von Bismarck umiera bezpotomnie w Chile.

1992

Metoda garbowania dynamicznego

… 1990-1992 wprowadzenie dynamicznej metody szybkiego garbowania roślinnego.  Od teraz proces garbowania odbywa się już tylko w bębnach.

1995

Kolejna transformacja

… 31 marca 1995 przekształcenie Kępickich Zakładów Garbarskich w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością “Kępickie Zakłady Garbarskie Kegar”.

1997

Koniec pewnej ery ...

… 17 lipca 1997 to czarny dzień.  W KZG „Kegar” Sp. z o.o.  ustaje produkcja. Rozpoczyna się postępowanie upadłościowe zakładu.

1999

Rozpoczyna się nowy etap

31 marca 1999 AALCP Poland nabywa w całości „KZG Kegar Sp. z o.o. w upadłości”. Nie będzie produkcji skór meblowych. Nowy cel to skóry cielęce najwyższej jakości.

Na początku tylko wet-blue

… 20 września 1999 rozpoczęcie nowej produkcji i pierwszy namok – skóry cielęce, kraj pochodzenia Litwa.

Nasza historia
Historia ogólna
Historia garbarstwa